Op 17 oktober hielden de leden en technici van de onze EGTS een seminarie in Café des Orgues in Herzeele. 

In de unieke setting van de bijzondere zaal van Café des Orgues, waar drie grote orgels het decor vormen, bestonden op 17 oktober geen grenzen. Inspiratie en verbinding en creatie waren de codewoorden voor de aanwezige Frans-Belgische experts en verkozenen, die de koppen bij elkaar staken over een aantal belangrijke thema's voor de EGTS. Na een woordje van onthaal voor covoorzitter Peter Roose en door Christine Gilloots als vicevoorzitter van de Communauté Urbaine de Dunkerque, voor wat betreft het  grensoverschrijdend beleid, schetste Nathalie Legros, directrice van de EGTS het programma van de dag. 

De leden van de Connect-groep, de technische medewerkers van de verschillende organisaties die lid zijn van de EGTS, speelden een actieve rol. Dieter Hoet, DVV Westhoek, en Bruno Cooren, CUD, namen de plenaire inleiding op zich en samen met nog een zevental collega-experts werden ook de thematafels bemand.  Hieronder een beknopt verslag in puntjes  van wat volgde. 

Plenaire inleiding

Dieter Hoet DVV Westhoek  :  historiek van de EGTS

·       Overlegplatform opgericht in 2005, omgevormd tot EGTS in 2009.

·       Kaart van de EGTS: een perifere regio aan weerszijden van de grens, illustratief voor een zin die tijdens het seminarie voor de Westhoek in Duinkerke werd gehoord – een zin die nergens anders te horen is: “Hier bent u thuis.”

·       Benadrukking van de faciliterende rol die de EGTS speelt bij de ontwikkeling van projecten en activiteiten.

Bruno Cooren, Communauté Urbaine de Dunkerque, internationale relaties

Gebied:

·       Paysage: een duidelijk zichtbare grens, maar een landschap dat aan beide zijden identiek blijft.

·       Geschiedenis: van de Hanzeliga en het oude Vlaanderen tot de oprichting van de Europese Unie, die vrij verkeer mogelijk maakt. Moeten we de grens dan als een simpele lijn beschouwen? Kunnen we elkaar echt als buren zien?

·       Bestuur: twee verschillende bestuurlijke systemen – een vrij gecentraliseerd en top-down Frankrijk tegenover een België dat meer gericht is op samenwerking en het zoeken naar compromissen.

·       Inwoners: afhankelijk van het perspectief en de schaal waarop we naar de EGTS-regio kijken, kan deze klein, groot of zelfs de derde economische zone ter wereld lijken, als we kijken naar het BBP per inwoner.

UE/Europa

·       Grote uitdagingen voor de Europese Unie: klimaatverandering, onzekere geopolitieke stabiliteit, noodzaak voor regio's om hun flexibiliteit te vergroten... Vandaar het belang van een bekend principe: "Beter een goede buur dan een verre vriend. "

·       Actuele Europese thema's: veerkracht, vermindering van de CO₂-uitstoot, circulaire economie... (met name het Interreg North-West Europe-programma, en in het bijzonder het Interreg RODEO-project, dat een concreet voorbeeld is van grensoverschrijdende samenwerking rond deze uitdagingen)

·       Europees potentieel: een geschatte marge van 4 % om het algemene concurrentievermogen van het continent te verbeteren.

Complementariteit en mogelijkheden tot  mutualisatie?

·       Prioritaire actiegebieden: werken aan ontwikkeling en concurrentievermogen, toerisme, havensamenwerking, de luchthaven, het landschap, het milieu, de gezondheidszorg, energie, de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk, jongeren, vervoer en waterbeheer — in een context waarin, volgens het slechtste scenario, de zeespiegel tegen 2100 met +3 meter zou kunnen stijgen.

·       Uitdagingen  voor ons grondgebied voor 2025/2100: intensivering van  uitwisselingen, participatie, landschappen, feesten, “Take Care”, zorgzaamheid, intergenerationele uitwisseling, cultuur..

De deelnemers konden vervolgens aan thematafels, met telkens een animator en rapporteur, bijdragen aan hun visie over de volgende onderwerpen:

Thematafel mobiliteit en transport

Mobiliteit is geen nieuw thema in de grensregio en er blijven steeds evenveel mogelijkheden als uitdagingen. Tot die laatste behoort het experiment van de buslijn tussen Poperinge en Hazebrouck, waar op dit moment geen financiering gevonden werd aan Franse kant om mee te investeren in het voortbestaan van de lijn. Daarmee is het experiment dat startte in 2023, met volledige Belgische financiering moeten stoppen. Ook het afstemmen van DK’bus en trein in Poperinge kwam aan bod. Dat zou het gebruik van deze verbinding kunnen verhogen.

Verder wordt ingezet op groeiend gebruik van verschillende vervoersmodi. Zo kwam een nieuwe carpoolparking in Ghyvelde aan bod, net als de uitdaging van vervoer in de agglomeratie Duinkerke, waar ingezet wordt op andere vervoersmodi dan de eigen wagen voor de 20.000 te creëren jobs in de havenzone. 

Wat betreft het fietsvervoer: er zou een project lopen om fietsknooppunten te verbinden over de grens heen, ter hoogte van Hondschoote en Leisele en ook tussen Abele en Boeschepe. Voor woon-werk-fietsverkeer is het project Cycloconnect gestart, waarbij men zich de vraag stelde of het aan de orde is om dit project eens voor te stellen aan de partners van de EGTS.

Er zijn dus nog veel uitdagingen op dit gebied, waarvoor aanzienlijke investeringen nodig zijn. De werkgroep “vervoer/mobiliteit” van de EGTS zal deze ontwikkelingen ongetwijfeld kunnen begeleiden.

Thematafel onderwijs, taal, jongeren, interculturaliteit

Aan de tafel van ‘cultuur, jongeren, taal en interculturele interesse’ heeft men gefocust op de ‘zin’ in ontmoeting onder jongeren en in een betere kennis van het cultureel aanbod. Soms is het goed om stil te staan bij de betekenis van symbolen of van de geschiedenis van de regio, want dat wordt aan beide zijden van de grens soms anders ervaren. Een voorbeeld daarvan zijn sommige verschillen in standpunten over de streektalen Frans-Vlaams en West-Vlaams.

Men is het er echter over eens dat onderwijs van Frans en Nederlands in scholen zou mogen versterkt worden.  Nog een obstakel voor vlotte ontmoetingen en uitwisselingen in de grensregio is de verzwakte kennis van de buurtaal. Een oplossing daarbij zou kunnen zijn om de taal te leren kennen via de ‘goesting’ om de cultuur te ontdekken.

Dat brengt ons bij de rol van de EGTS die er volgens de gesprekken aan deze tafel in bestaat om dialoog te stimuleren, scholen in contact te brengen, onder andere door bestaande platforms meer bekendheid te geven, en opleiding van leerkrachten te ondersteunen. Door kennis van het culturele aanbod te verspreiden en contacten onder bibliotheken, culturele centra en musea te stimuleren, kan men misschien zelfs komen tot een museum- of cultuurpas, die over de grenzen heen geldig is?

Thematafel economie

Aan de tafel economie gingen vele gesprekken over de grote veranderingen in de industrie in de haven van Duinkerke. Er werd echter de nadruk gelegd op de complementariteit van de grote industrie en strategische filialen in Duinkerke en de KMO’s in West-Vlaanderen. Het is dus de kunst om deze twee takken van de industrie goed te verweven en daarin de troeven van de gezamenlijke grensregio te zien.

Waar tevoren veel Franse arbeiders in België gingen werken, zouden de rollen nu kunnen omkeren. Evengoed kan de industrie in Duinkerke  het voor hoogopgeleide pas-afgestudeerden aantrekkelijk maken om na hun studies elders terug thuis te komen werken. Niettemin is er een grote rol weggelegd voor VDAB en France Travail om mensen aan de juiste job te helpen op de juiste plaats.  Een suggestie was om deze organisaties uit te nodigen naar een van de komende Algemene Vergaderingen van de EGTS.

De rol van de EGTS en haar partners daarin kan zijn om te informeren over de ontwikkelingen, die te ondersteunen met studies zoals die van de MOT over de grondbehoeften of te verwijzen naar de tool van de ‘toiles’ van de AGUR. Het is de vraag of er vanuit de EGTS initiatief moet genomen worden om  expertise als die van ‘France Services’ ten dienste te stellen van de grensregio, eventueel in de vorm van een mobiele dienst? Deze dienst kan personen die in het buurland gaan werken informeren over hun statuut en rechten en plichten.

Ook aan andere takken van de economie werd gedacht, met name landbouw, daar deze regio toch bij uitstek ruraal is. Men vreest dat er een tekort aan vlasarbeiders kan aanstaan door de groeiende industrie. Men oppert een kort-keten-systeem over de grenzen heen. Men denkt aan de grote rol van de voedingssector voor de grote groei aan populatie in Duinkerke. En de EGTS kan blijvend een rol spelen om de verschillen in aanpak van de landbouwers aan beide zijden van de grens te duiden en waar nodig obstakels op te lossen.

Ook het toerisme is tenslotte niet weg te denken in deze regio, van kust tot heuvels. De Panne heeft bijvoorbeeld vaak Franse jobstudenten of seizoenspersoneel uit Frankrijk voor de sector van hotels, restaurants en cafés. En de grensregio benaderen als een toeristische bestemming op zich is ook een mogelijke aanpak.

Thematafel gezondheidszorg

Aan de tafel over gezondheidszorg in de grensregio werden gemeenschappelijke uitdagingen en goede praktijken benoemd en zochten de deelnemers naar de rol die de EGTS hierin kan spelen.

Het zorgaanbod is aan beide zijden van de grens niet makkelijk bereikbaar: de bevolking veroudert, maar ook de huisartsen verouderen. Veel Fransen hebben geen vast huisarts meer en er is een kritiek tekort aan specialisten. In Vlaanderen concentreren de huisartsen zich rond de steden en specialisten hebben lange wachttijd, maar er is geen tekort. Het beroep van huisarts ondergaat ook een transformatie naar groepspraktijken met vaste uren.  Door gebrek aan universiteiten geneeskunde, moeten studenten elders gaan studeren.

Om afgestudeerde huisartsen aan te trekken naar hun thuisregio aan de grens, werden langs Franse zijde  in de agglomeratioe Duinkerke verschillende stappen gezet, zoals het inrichten van een eerste jaar geneeskunde aan de ULCO, specifieke beurzen, logement voor studenten, …  

Grenzeloos: Patiënten die over de grens medische zorg zoeken, krijgen soms medicatie voorgeschreven die in de apotheken in eigen land niet voorradig is. Er is nood aan meer communicatie over de ZOAST’s en over de terugbetaling van medische kosten over de grens heen.

Er zijn ook uitdagingen rond preventie van isolement van oudere bevolking, dat opgevangen kan worden door een aanbod aan lessen en activiteiten in scholen, sportzalen, bibliotheken, etc. Hierbij en ook bij het voorzien van aangepaste woningen wordt steeds vaker een intergenerationele reflex genomen. De aanwezigheid van de grens is een pluspunt voor activiteiten voor senioren: de grens over is niet ver en toch is het altijd een beetje reizen.

Er zijn best wel wat goede praktijken aangekaart in de groep, zoals taallessen inde wachtzaal van het Jan Yperman ziekenhuis, lokale (interdiciplinaire) gezondheidscontracten in Frankrijk, erkenning van Belgische studies kine in Frankrijk (beroep is gereglementeerd, maar er is vrij verkeer in allee lidstaten van de EU), een intergenerationeel woonproject in Bourbourg, etc.

Werkpistes voor de EGTS? Een inventaris maken van  huisartsen en specialisten in ziekenhuizen in de grensregio, informatie over de PET-scan en over de ZOAST beter verspreiden in de grensregio en ook op gecoördineerde manier preventie versterken aan beide zijden van de grens

Conclusie? Het is absoluut noodzakelijk, verbindend en inspirerend om op een unieke locatie in de grensregio en in een informele, creatieve sfeer elkaar te ontmoeten.